6. Besloten Hofje met H. Augustinus, Anna ten drieën, Maria & Kind

bh6_c-kik-irpaDe opstelling van dit Besloten Hofje is vergelijkbaar met de compositie van het Besloten Hofje met de Heilige Ursula (BH2). Achter het goudkleurige hekje in het midden van het hofje staat Sint Anna. Deze Heilige is de moeder van de Maagd Maria en kreeg net als haar dochter haar kind van God. In haar rechterarm houdt de Heilige haar kleine dochter vast. Deze heeft op haar beurt haar zoon Jezus op haar schoot. Jezus grijpt naar het opengeslagen boek dat Anna in haar andere hand vasthoudt. Deze voorstelling van Anna, Maria en Jezus te samen wordt Sint-Anna-ten-drieën genoemd. Het is een voorstelling van drie generaties die zich volledig aan God hebben toegewijd en bovendien volledig deugdzaam zijn. Rechts in het hofje staat de Heilige Elisabeth van Hongarije. Deze heilige wordt ook vertegenwoordigd in het Besloten Hofje van de Heilige Ursula (BH2), waarin ze eveneens wordt voorgesteld met twee kronen, een boek en een kreupele aan wie zij een kledingstuk geeft. Links in het Besloten Hofje staat de Heilige Augustinus. Deze kerkvader wordt voorgesteld als een bisschop met mijter en staf. In zijn rechterhand heeft de heilige zijn hart vast, een gegeven dat teruggaat op zijn geschriften Confessiones. Via een afhaaltechniek zijn er in gouden letters woorden op de zoom van zijn kleed geschreven. Dit is ook het geval voor het beeldje van de Heilige Elizabeth. Op haar zoom is het volgende te lezen: ‘Maria Elisabeth’. Helemaal bovenaan, boven de Heilige Anna, prijkt nog een beeldje. Dit houten beeldje van Maria en kind vertegenwoordigt de Lucerna Clarissima, een voorstelling die teruggaat op de apocalyptische visioenen van Johannes; ‘En er werd een groot teken gezien in den hemel; namelijk een vrouw, bekleed met de zon; en de maan was onder haar voeten, en op haar hoofd een kroon van twaalf sterren’ (Openbaring 12:1-2) De gekroonde maagd staat hiervoor op een maansikkel en wordt omgeven door een stralen krans. In haar handen draagt ze het naakte Christuskind. Het geheel wordt omgeven door vier engeltjes, aan elke zijde twee.

Deze Maria in stralenkrans doet sterk denken aan de Marianums die in de vijftiende eeuw vele gebouwen bekleedden. Zo was er ook een Marianum aanwezig in het Onze-Lieve-Vrouw gasthuis te Mechelen. Boven de Lucerna Clarissima is een beeldje van God de vader opgesteld. Hij draagt een keizerskroon op zijn hoofd. Met zijn rechter hand maakt hij een zegenend gebaar terwijl hij in zijn linkerhand een wereldbol draagt.

bh6_zegel

Naast de beeldjes, bezit dit Besloten Hofje ook uitzonderlijke medaillons. Hoewel de herkomst van deze medaillons nog onbekend is, zijn de medaillons in pijpaarde wel een typisch Mechels product. Bovendien werden deze pijpaarde reliëfs zelfs in kloosters vervaardigd, zoals in het klooster Bethanië te Mechelen. Op de medaillon wordt de jacht op de éénhoorn afgebeeld net zoals het beeldje van het Besloten Hofje met de éénhoorn. Wederom wordt hier de maagd in het Besloten Hof verbeeld, op haar schoot schuilt de éénhoorn voor de Engel en de horde honden die zich buiten het hof opdringen. Op deze zegel worden vervolgens verwijzingen gemaakt naar andere Maria-symbolen: ‘Fons signatus’, ‘Virga Aaron’, ‘vellus Gedeonis’, ‘Urna Aurea’, ‘rubus Moysis’, ‘porta Ezechiel’, ‘hortus conclusus’. Al deze objecten zijn prefiguraties op de onbevlekte ontvangenis. Deze zegel wordt omgeven door een bloemenkrans van zijden bloemen en twee engeltjes.

Voorts wordt dit Besloten Hofje gestoffeerd met zijden bloemen en paperollen (papierrollen) die op geordende wijze een rasterpatroon vormen. Dit patroon doet denken aan een boomgaard, een veel voorkomende enscenering in de devotionele literatuur van de zestiende eeuw, zoals af te leiden is uit de titel van het traktaat Den gheestelijcken boomgaert der vruchte daer die devote siele haer vadict van de vruchte ter passien [Christi]. De twaalfde-eeuwse theoloog Benedictine Honorius Augostodunensis stelde reeds in de twaalfde eeuw dat ook de ziel van de zuster als een tuin of boomgaard omschreven kan worden. Haar deugden bloeien dankzij haar devotie en haar vrome levenshouding.
Dit besloten hofje kan worden afgesloten met beschilderde luiken. Op het linkerpaneel is de Heilige Hiëronymus in aanbidding voor een crucifix geschilderd. Hij wordt vergezeld door de leeuw. Op het rechterluik is de heilige Catharina afgebeeld, vergezeld door twee vrouwelijke religieuzen in gebed. Het landschap van de twee luiken loopt door en in de achtergrond wordt de legende van de Heilige Catharina nogmaals verhaald.

(tekst: Hannah Iterbeke)